Gladius, Vol 36 (2016)

Una posible espada de periodo romano de Grzybowo (Grzybowen), Masuria, NE. de Polonia. Contexto arqueológico y tecnológico


https://doi.org/10.3989/gladius.2016.0006

Grzegorz Żabiński
Institute of History, Jan Długosz University in Częstochowa, Polonia

Aleksandra Rzeszotarska-Nowakiewicz
Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences, Polonia

Tomasz Nowakiewicz
Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences, Polonia

Bartosz Kontny
Institute of Archaeology, University of Warsaw, Polonia

Paweł Kucypera
Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Polonia

Resumen


En este trabajo se analiza el fragmento de una espada con posible sello de Masuria hallada en el NE de Polonia. Fue encontrada cerca de una necrópolis romana de la Cultura Bogaczewo. Tipológicamente es una espada romana. Sin embargo, los resultados de los análisis metalográficos sugieren que fue fabricada o bien con un limpio hierro forjado (o hipotéticamente con hierro fundido) o con acero preindustrial (Bessemer, Thomas, Siemens-Martin, etc.). Por otro lado, la composición química de la misma implicaría el empleo de acero pre-industrial. Para concluir, se sugiere, con cautela, que la espada puede ser una espada antigua, pero esta conclusión solo puede verificarse si aparecen hallazgos similares del periodo romano.

Palabras clave


Espada; sellos en espadas; periodo romano; hierro forjado; hierro colado; acero del periodo industrial; arqueometalurgia; Masuria; Polonia

Texto completo:


PDF

Referencias


Almgren, O. (1923): Studien über nordeuropäischen Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen . Mannus-Bibliothek 32. Leipzig.

Anger, S. (1890): «Das Gräberfeld zu Rondsen im Kreise Graudenz, mit einer Fundkarte und 23 Lichtdrucktafeln». Abhandlungen zur Landeskunde der Provinz Westpreussen , Heft 1, Graudenz.

Antiquarium (1848): «Die neuen Erwerbungen des Antiquariums. Zweites Verzeichniβ». Neue Preuβische Provinzial-Blätter 6, 1848: 408-430.

Antoniewicz, J (1961): «Badania kurhanów z okresu rzymskiego dokonane w 1957 r. W miejscowości Szwajcaria pow. Suwałki (Examinations of Roman Period mound graves in the locality of Szwajcaria in 1957)». Wiadomości Archeologiczne 27.1: 1-26.

Antoniewicz, J. (1962): «O kilku importach prowincjonalnorzymskich i kultury wenedzkiej" znalezionych na obszarach plemiennych Jaćwieży (On some Roman provincial and "Venedian" Culture imports found in the tribal territories of Sudovia)». Rocznik Białostocki 3: 183-204.

Antoniewicz, J.; Kaczyński, M. and Okulicz, J. (1958): «Wyniki badań przeprowadzonych w 1956 roku na cmentarzysku kurhanowym w miejsc. Szwajcaria, pow. Suwałki (Results of excavations in 1956 at the grave mound cemetery in Szwajcaria, the Suwałki District)». Wiadomości Archeologiczne 25.1-2: 22-55.

Archeologiczne Dziedzictwo (2011): «Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona. Vermächtnis Ostpreußens im Archiv des Feliks Jakobson. Austrumprūsijas arheoloģiskais mantojums Feliksa Jakobsona arhīvā». Ed. T. Nowakiewicz. Aestiorum Hereditas II , Warszawa.

Aston, J. and Story, B. B. (1942): Wrought Iron. Its Manufacture, Characteristics and Applications. Pittsburg.

Beckmann, B. (1969): «Die baltischen Metallnadeln der römischen Kaiserzeit». Saalburg Jahrbuch 26, 107-119.

Bergman, L. T. and Arrhenius, B. (2005): Excavations at Helgö XV. Weapon Investigations. Helgö and the Swedish Hinterland . Stockholm.

Bezzenberger, A. (1897): Katalog des Prussia-Museums in Nordflügel des Königlichen Schloβes zu Königsberg i. Pr . Teil 2: Die Funde aus der Zeit der heidnischen Gräberfeldern (von Christi Geburt bis zur Einführung des Christentums) . Königsberg.

Bezzenberger, A. (1900): «Gräberfeld bei Plauen, Kr. Wehlau». Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia 21, 1896-1900: 123-126.

Biborski, M. (1978): «Miecze z okresu wpływów rzymskich na terenie kultury przeworskiej (Swords from the Roman Period in the territory of the Przeworsk Culture)». Materiały Archeologiczne 18: 53-163.

Biborski, M. (1994): «Die Schwerter des 1. und 2. Jahrhinderts n. Chr. aus dem römischen Imperium und dem Barbaricum». Specimina Nova Dissertationum ex Instituto Historico Universitatis Quinqueecclesiensis de Iano Pannonio Nominatae 1993: 91-130.

Biborski, M. (1997): «Balteusschlieβe aus der Hortfund von Łubiana, Gem. Kościerzyna, Woiw. Gdańsk, vor dem Hintergrund anderer Fundstücke dieser Art». Kultura przeworska 3: 243-255.

Biborski, M. (1999): «Typologische Differenzierung der Schwerter und ihrer Scheiden im europäischen Barbaricum in der ersten Hälfte des 1. Jh. n. Chr.». Comhlan. Studia z archeologii okresu przedrzymskiego i rzymskiego w Europie Środkowej dedykowane Teresie Dąbrowskiej w 65. Rocznicę urodzin (Comhlan. Studies in Pre-Roman and Roman Period archaeology in Central Europe offered to Teresa Dąbrowska on her 65th birthday), Warszawa, Ed. J. Andrzejowski: 81-107.

Biborski, M. and Ilkjær, J. (2006): Illerup Ådal . 11 Die Schwerter. Textband . Aarhus, Jutland Archaeological Society Publications 25: 11.

Biborski, M. and Kaczanowski, P. (2004): «Późnorzymskie miecze z zachodniej Małopolski (Late Roman swords from western Lesser Poland)». Europa Barbarica. Ćwierć wieku archeologii w Masłomęczu (Europa Barbarica. 25 years of archaeology at Masłomęcz). Lublin, Ed. Łuczkiewicz, P. Monumenta Studia Gothica 4: 27-31.

Biborski, M.; Kaczanowski, P.; Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (1986): «Ergebnisse der metallographischen Untersuchungen von römischen Schwertern aus dem Vindonissa-Museum Brugg und dem Römermuseum Augst». Gesellschaft pro Vindonissa. Jahresbericht 1985: 45-80.

Biborski, M.; Kaczanowski, P.; Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (1997): «Badania metaloznawcze mieczy z cmentarzyska ludności kultury przeworskiej w Krupicach, woj. Białystok (Metallographic examinations of swords from the cemetery of the Przeworsk Culture population in Krupice, the Białystok Voivodeship)». Kultura Przeworska 3: 227-241.

Biborski, M.; Kaczanowski, P.; Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (2002): «Badania nad technologią mieczy z młodszego okresu przedrzymskiego z obszaru kultury przeworskiej (Examinations on sword technology from the Late Pre-Roman Period in the territory of the Przeworsk Culture)». Varia Barbarica. Zenoni Woźniak ab amicis dedicate , Warszawa-Lublin, Eds. Andrzejewski, J., Prochowicz, R., Żórawska, A., Monumenta Archaeologica Barbarica, Series Gemina, Tomus I: 81-104.

Biborski, M.; Kaczanowski, P.; Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (2003): «Manufacturing Technology of Double-and Single-Edged Swords from the 1st BC end 2nd century AD». Archaeometallurgy in Europe. International Conference 1, Milano: 97-108.

Biborski, M.; Kaczanowski, P.; Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (2007): «Metallographische Untersuchungen der zwei- und einschnedigen Schwerter vom Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Oblin». Czarnecka, K., Oblin. Ein Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Südmasowien , Warszawa, Monumenta Archaeologica Barbarica 13: 131-146.

Biborski, M. and Kolendo, J. (2008): «Die Buchstabenstempelabdrücke auf römischen Schwertern». Archeologia 59: 17-52.

Biborski, M. and Stępiński, J. (2014): «Materiały do poznania metalurgii z okresu rzymskiego (Finds for learning on Roman Period metallurgy)». Honoratissimum assensus genus est armis laudare. Studia dedykowane Profesorowi Piotrowi Kaczanowskiemu z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin (Studies offered to Professor Piotr Kaczanowski on his 70th birthday), Kraków, Eds. R. Madyda- Legutko, J. Rodzińska-Nowak, 263-276.

Biborski, M.; Stępiński, J. and Żabiński, G. (2011): «Szczerbiec (The Jagged Sword) - The Coronation Sword of The Kings of Poland». Gladius, 31: 93-148. https://doi.org/10.3989/gladius.2011.0006

Bishop, M. C. and Coulston, J. C. N. (2006): Roman Military Equipment: From the Punic Wars to the Fall of Rome . 2nd ed. Oxford.

Bitner-Wróblewska, A. and Stawiarska, T. (2009): «Badania technologiczne wschodnioeuropejskich zabytków zdobionych emalią (Technological examinations of Eastern European finds ornamented with enamel)». Bałtowie i ich sąsiedzi. Marian Kaczyński in memoriam (Balts and their neighbours. Marian Kaczyński in memoriam). Eds. Bitner-Wróblewska, A., Iwanowska, G. Warszawa: 303-351.

Blicharski, M. (2004): Inżynieria materiałowa. Stal (Material engineering. Steel). Warszawa. Bliujienė, A. and Steponaitis, W. (2009): «Wealthy Horsemen in the Remote and Tenebrous Forests of East Lithuania during the Migration Period». The Horse and Man in European Antiquity (Worldview, Burial Rites, and Military and Everyday Life) . Ed. A. Bliujienė. Archaeologia Baltica 11, 185-205.

Bochnak, T. (2005): Uzbrojenie ludności kultury przeworskiej w młodszym okresie przedrzymskim (Ar mament of the Przeworsk Culture population in the Late Pre-Roman Period). Rzeszów.

Bochnak, T. (2007): «Les Celtes en Pologne. Aperçu général.» MEFRA 119/1, 25-40.

Buchwald, V. F. (2005): Iron and steel in ancient times . Copenhagen.

Buchwald, V. F. (2008): Iron, steel and cast iron before Bessemer . Stockholm.

Cabalska, M. and Mazur, W. (1982): «Średniowieczne militaria z Polski Południowej w świetle badań metaloznawczych (Medieval weaponry from southern Poland in the light of metallographic examinations)». Studia do Dziejów Dawnego Uzbrojenia i Ubioru Wojskowego 8, 7-17.

Calissendorf, K. (ed.) (1979): Iron and man in prehistoric Sweden . Stockholm.

Crew, P., Charlton M., Dillmann P., Fluzin P., Salter, C., Truffaut, E. (2011): «Cast iron from a bloomery furnace». The Archaeometallurgy of Iron . Eds. J. Hošek, H. Cleere, Ľ. Mihok, Prague, 239-262.

Czarnecka, K. (2007): Oblin. Ein Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Südmasowien . Monumenta Archaeologica Barbarica 13. Warszawa.

Dąbrowska, T. (1988): Wczesne fazy kultury przeworskiej. Chronologia - zasięg powiększania (Early phases of the Przeworsk Culture. Chronology - scope of expansion). Warszawa.

Dąbrowska, T. (1997): Kamieńczyk. Ein Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Ostmasowien . Monumenta Archaeologica Barbarica 3. Kraków.

Dąbrowska, T. (2008): «Młodszy okres przedrzymski na Mazowszu i zachodnim Podlasiu. Zarys kulturowo-chronologiczny (The Younger Pre-Roman Period in Masovia and Western Podlachia. A cultural-chronological outline)». Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne 7. Ed. W. Brzeziński, Warszawa.

Dąbrowska, T. and Godłowski, K. (1970): «Grób kultury przeworskiej z Hromówki na Ukrainie (A Przeworsk Culture grave from Hromówka in Ukraine)». Prace Archeologiczne, 12: 77-101.

Demetz, S. (1999): «Fibeln der Spätlatène- und frühen römischen Kaiserzeit in der Alpenländer». Frühgeschichtliche und Provinzialrömische Archaölogie. Materialien und Forschungen 4. Rahden/ Westf.

Edge, D. and Williams, A. (2003): «Some Early Medieval Swords in the Wallace Collection and Elsewhere». Gladius, 23: 191-210. https://doi.org/10.3989/gladius.2003.50

Engel, M.; Iwanicki, P. and Rzeszotarska-Nowakiewicz, A. (2006): «'Sudovia in qua Sudovitae.' The new hypothesis about the origin of Sudovian Culture». Archaeologia Lituana, 7: 184-211.

Feuerbach, A. (2002): Crucible Steel in Central Asia: Production, Use and Origins . PhD Dissertation, University College London, Institute of Archaeology (unpublished). London. http://discovery.ucl.ac.uk/1317704/

Feuerbach, A. (2005): «An investigation of the varied technology found in swords, sabres and blades from the Russian Northern Caucasus». Institute of Archaeo-Metallurgical Studies 25: 27-43.

Feuerbach, A. (2006): «Crucible steel: Production and Identification». Make all sure. The conservation and restoration of arms and armour . Ed. R. D. Smith, Leeds: 12-17.

Fulford, M.; Sim, D. and Doig, A. (2004): «The Production of Roman Ferrous Armour: a metallographic survey of material from Britain, Denmark and Germany and its implications». Journal of Roman Archaeology, 17: 197-220. https://doi.org/10.1017/S1047759400008229

Fulford, M., Sim, D., Doig, A. and Painter, J. (2005): «In defence of Rome: a metallographic investigation of Roman ferrous armour from Northern Britain». Journal of Archaeological Science, 32: 241-250. https://doi.org/10.1016/j.jas.2004.09.003

Gaerte, W. (1929): Urgeschichte Ostpreußens . Königsberg.

Giesler, U. (1978): «Jüngerkaiserzeitlische Nietknopfsporen mit Dreipunkthalterung vom Typ Leuna». Saalburg Jahrbuch, 35: 5-56.

Ginalski, J. (1991): «Ostrogi kabłąkowe kultury przeworskiej. Klasyfikacja typologiczna (Heel band spurs of the Przeworsk Culture. A typological classification)». Przegląd Archeologiczny, 38: 53-84.

Helmerich, R. (2005): Alte Stähle und Stahlkonstruktionen. Materialuntersuchungen, Ermüdungsversuche an originalen Brückentr.gern und Messungen von 1990 bis 2003 . Bundesanstalt für Materialforschung und -prüfung. Forschungsberich 271. Berlin.

Heydeck, J. (1909): «Das Gräberfeld von Wiekau, Kr. Fischhausen». Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia, 22: 217-221.

Hollack, E. (1908): Erläuterungen zur vorgeschichtlichen Übersichtskarte von Ostpreussen . Glogau- Berlin.

Hollack, E. and Peiser, F. (1904): Das Gräberfeld von Moythienen . Königsberg.

Hošek, J. (2003): Metalografie ve službách archeologie. Stav metalografického výzkumu artefaktů stare kovářské výroby na severu a severovýchodě Čech (Metallography in the service of archaeology. The state of metallographic research into artefacts from old blacksmith's production in North- and Northeast-Bohemia). Praha.

Hošek, J. and Košta, J. (2013): «Swords uncovered at the burial ground of the Stará Kouřim stronghold (9th century) from the perspective of archaeology and metallography». Weapons Bring Peace? Warfare in Medieval and Early Modern Europe. Ed. Marek, L. Wratislavia Antiqua 18. Wrocław, 7-30.

Ilkjær, J. (1990): Illerup Ådal. 1. Die Lanzen und Speere. Textband. Jutland Archaeological Society Publications 25/1. Aarhus.

Iwanicki, P. and Juga-Szymańska, A. (2007): «Horyzont 1 kultury bogaczewskiej w świetle analizy wybranych typów zabytków (Horizon 1 of the Bogaczewo Culture in the light of analysis of selectedtypes of finds)». Kultura bogaczewska w 20 lat później. Materiały z konferencji, Warszawa, 26-27 marca 2003 (The Bogaczewo Culture 20 years later. Proceedings of a conference, Warszawa, 26-27 March 2003). Ed. A. Bitner-Wróblewska. Seminarium Bałtyjskie I. Warszawa: 41-71.

Jahn, M. (1916): Die Bewaffnung der Germanen in der älteren Eisenzeit, etwa von 700 v. Chr. bis 200 n. Chr. Mannus-Bibliothek 16. Würzburg.

Jaskanis, J. (2005): Krupice. Ein Gräberfeld der Przeworsk- und Wielbark-Kultur in Ostpolen. Monumenta Archaeologica Barbarica 10. Warszawa.

Jaskanis, J. (2013): Szwajcaria. Cmentarzysko bałtyjskie kultury sudowskiej w północno wschodniej Polsce (Szwajcaria. A Balt cemetery of the Sudovian Culture in north-eastern Poland). Warszawa.

Jonakowski, M. (1996): «Komplet narzędzi do krzesania ognia w kulturze przeworskiej ze szczególnym uwzględnieniem krzesiw sztabkowatych (The set of fire-striking tools in the Przeworsk Culture with special reference to bar-shaped fire-strikers)». Concordia. Studia ofiarowane Jerzemu Okuliczowi- Kozarynowi w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin (Concordia. Studies offered to Jerzy Okulicz-Kozaryn on his 65th birthday). Ed. W. Nowakowski. Warszawa, 93-104.

Juga, A., Ots, M. and Szymański, P. (2003): «Über die Vorteile der Bildung einer 'didaktischen Kollektion'. Materialien der Bogaczewo-Kultur und Olsztyn-Gruppe in Ajaloo Institut in Tallin (Estland)». Antyk i barbarzyńcy. Księga dedykowana Profesorowi Jerzemu Kolendo w siedemdziesiątą rocznicę urodzin (Antiquity and barbarians. Festschrift Professor Jerzy Kolendo on his 70th birthday). Eds. Bursche, A., Ciołek, R. Warszawa: 218-243.

Juga-Szymańska, A. (2014): Kontakty Pojezierza Mazurskiego ze wschodnią strefą Bałtyku w okresie wpływów rzymskich na przykładzie szpil (Contacts of the Masurian Lake District with the Eastern Baltic zone in the Roman Period - the example of pins). Seminarium Bałtyjskie III, Warszawa.

Kaczanowski, P. (1992): Importy broni rzymskiej na obszarze europejskiego Barbaricum (Imports of Roman weapons in the area of the European Barbaricum). Uniwersytet Jagielloński. Rozprawy Habilitacyjne 244. Kraków.

Kaczanowski, P. (1995): Klasyfikacja grotów broni drzewcowej kultury przeworskiej z okresu rzyms kiego (Classification of shaft weapon heads of the Przeworsk Culture from the Roman Period). Klasyfikacje zabytków archeologicznych (Classifications of archaeological finds) I. Kraków. Katalog der Ausstellung Prähistorischer und Anthropologischer Funde Deutschlands, welche unter dem Protektorate seiner kaiserlichen und königlichen Hoheit des Kronprinzen des deutschen Reiches, in Verbindung mit der XI. allgemeinen Versammlung der Deutschen Anthropologischen Gesellschaft zu Berlin vom 5.-21. August 1880 in dem Geschäftsgebäude des Hauses der Abgeordneten stattfin det. (1880): Ed. Voss, A. Berlin.

Kazakevičius, V. (1988): Oruže baltskih plemen II-VIII vekov na territorii Litvy (Weapons of Baltic tribes of the 2nd-8th c. in the territory of Lithuania). Vilnius.

Kaźmierczak, R. and Rybka, K. (2010): «Aneks 5. Wczesnośredniowieczny miecz z grobu 364 (Appendix 5. An Early Medieval sword from Grave 364)». Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Kałdusie (stanowisko 4) (An Early Medieval inhumation cemetery at Kałdus, Site 4) . Ed. Chudziak, W. Toruń: 175-179.

Kędzierski, Z. and Stępiński, J. (2006): «Metaloznawstwo żelaza z okresu rzymskiego na ziemiach polskich (Metallographic analyses of iron from the Roman Period found in Poland)». In 50 lat badań nad starożytnym hutnictwem świętokrzyskim. Archeologia-Metalurgia-Edukacja (50 years of research on ancient iron smelting in the Święty Krzyż region: archaeology-metallurgy-education). Eds. Orzechowski, Sz., Suliga, I. Kielce: 175-195.

Kemke, H. (1909): «Hügelgräber im nordwestlichen Samland». Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia für die Vereinsjahre 1900-1904, H. 22/II. Königsberg i. Pr., 385-423.

Kindi (2006): Medieval Islamic Swords and Swordmaking. Kindi's treatise 'On swords and their kinds .' Eds. Hoyland, R. G., Gilmour, B. Exeter.

Kirpičnikov, A. N. and Jagodziński, M. F. (2006): «Wczesnośredniowieczny miecz znaleziony w Elblągu (An Early Medieval sword found in Elbląg)». Świat Słowian wczesnego średniowiecza (The world of the Slavs of the Early Middle Ages). Eds. Dworaczyk, M., Kowalska A. B., Moździoch S., Rębkowski, M. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Szczecin-Wrocław: 437-442.

Kontny, B. (2007): «Najwcześniejsze elementy uzbrojenia w kulturze bogaczewskiej w świetle

zewnętrznych wpływów kulturowych (The earliest elements of weaponry in the Bogaczewo Culture in the light of external cultural influences)». Kultura bogaczewska w 20 lat później. Materiały z konferencji, Warszawa, 26-27 marca 2003 (The Bogaczewo Culture 20 years later. Proceedings of a conference, Warszawa, 26-27 March 2003). Ed. A. Bitner-Wróblewska. Seminarium Bałtyjskie I. Warszawa: 73-111.

Kontny, B. (2008): «Breves gladii et rotunda scuta. Remarks on the Goth's weapons on the margin of Tacitus's text». Germania-Sarmatia. Sbornik materialov (Germania-Sarmatia. Collection of materials). Eds. C. von Carnap-Bornheim, W. Nowakowski, A. Simonenko, O. Shcheglova, V. Shimenas. Kaliningrad: 180-209.

Kontny, B. (2013a): «Outside influence or local development? Seaxes from the cemeteries of the Balt tribes in northern Poland (the Elbląg group)». Weapons and military equipment in funerary context. Proceedings of the XVIIth Roman Military Equipment Conference. Zagreb 2010 . Zagreb: 215-233

Kontny, B. (2013b): «New traces in old barrow. A reinterpretation of particular finds from barrow 2 at Szwajcaria cemetery (Sudovian culture)». Archaeologia Baltica, 19: 132-143.

Kontny, B. (2015): «This came out of the swamp. Wolka See revisited». Ubi tribus faucibus fluenta Vistulae fluminis ebibuntur. Jerzy Okulicz-Kozaryn in memoriam. Ed. B. Kontny. Światowit Sup plement Series B: Barbaricum 11. Warszawa, 307-331

Kontny, B. (forthcoming): «Really unique? On the swords in the West Balt circle». Výzbroj a výstroj v protohistorickom vývoji strednej Európy . IX. Protohistorická konferencia (Weapons and dress in the proto-historical development of Central Europe. 9th conference on proto-history). Bratislava. 1-4 October 2013.

Kostrzewski, B. (1954): «Cmentarzysko z okresu późnolateńskiego i rzymskiego w Domaradzicach, pow. Rawicz (A Late La Tène and Roman Period cemetery in Domaradzice, the Rawicz District)». Fontes Archaeologici Posnanienses, 4: 151-274.

Kostrzewski, J. (1919): Die ostgermanische Kultur der Spätlatènezeit . Vol. 1. Mannus-Bibliothek 18. Leipzig-Würzburg.

Kotzan, F. (1936): «Das sudauische Gräberfeld in Skomatzko, Kr. Lyck». Unser Masurenland. Heimatbeilage der Lycker Zeitung, 12./23: 89-92.

Kozłowska, R. (1958): «Cmentarzysko z okresu późnolateńskiego i wczesnorzymskiego w Niecieplinie, pow. Garwolin (The Late La Tène and the Early Roman Period cemetery in Niecieplin, the Garwolin District)». Materiały Starożytne, 4: 337-365.

Krawczyk, J. and Pawłowski, B. (2008): «The effect of non-metallic inclusions on the crack propagation impact energy of toughened 35B2+Cr steel». Metallurgy and Foundry Engineering, 34.2: 115-123. https://doi.org/10.7494/mafe.2008.34.1.115

Krawczyk, J. and Pawłowski, B. (2012): «Influence of non-metallic inclusions on the strength properties of screws made of 35B2+Cr steel after softening». Journal of Achievements in Materials and Manufacturing Engineering, 55.2: 721-726.

Kucypera, P. and Hošek, J. (2014): «Hypereutectoid steel in early medieval sword production in Europe». Fasciculi Archaeologiae Historicae (Weaponry as a Mirror of the Epoch ), 27: 31-41.

Kulikauskas, P. (1959): «Naujas archeologinis paminklas Užnemunėje (V-VII a. Jotvingjų kapinynas Krikščionyse, Lazdijų raj.). (A new archaeological monument of Užnemunėje (V-VII centuries. A Yotvingian Christian burial, Lazdijai District))». Lietuvos YSR mokslų akademijos darbai . Serija A, 1 (4): 71-88.

La Baume, W. (1941): «Nachbildungen vorgeschichtlicher Waffen und Geräte aus Ostpreuβen». Alt- Preussen, 6/4: 52-54.

La Baume, W. (1944): «Altpreussisches Zaumzeug». Alt-Preussen, 9/1-2: 2-19.

La Salvia, V. (2007): Iron making during the migration period: the case of the Lombards. BAR. Inter national Series 1715. Oxford.

Lang, J.; Craddock, P. T. and Simpson, St. J. (1998): «New evidence for early crucible steel». Historical Metallurgy, 32.1: 7-14.

Letki, P. (2009): «The state factories (fabricae) during the time of tetrarchy». Studia nad kulturą antyczną, 5: 49-64.

Madyda-Legutko, R. (1986): Die Gürtelschnallen der römischen Kaiserzeit und der frühen Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischen Barbaricum . BAR International Series 360. Oxford.

Madyda-Legutko, R. (1992): «Importe von metallenen Gürtelteilen des römischen Heeres im mitteleuropäischen Barbaricum». Archeologia, 42: 85-115.

Madyda-Legutko, R. (2011): Studia nad zróżnicowaniem metalowych części pasów w kulturze przeworskiej. Okucia końca pasa (Studies of differentiation of metal parts of belts in the Przeworsk Culture. Belt end fittings).

Maryon, H.; Organ, R. M.; Ellis, O. W.; Brick, R. M.; Sneyers, R.; Herzfeld, E. E. and Naumann, F. K. (1961): «Early Near Eastern Steel Swords». American Journal of Archaeology, 65.2: 173-184. https://doi.org/10.2307/502669

Mazur, A. and Nosek, E. (1973): «Wyniki badań metaloznawczych znalezisk żelaznych z Elbląga (Results of metallurgical research of iron finds from Elbląg)». Rocznik Elbląski 6, 4-19.

Miks, Chr. (2007): Studien zur römischen Schwertbewaffnung in der Kaiserzeit . 2 vols. Kölner Studien zur Archeologie der römischen Provinzen 8. Rahden.

Navasaitis, J.; Jutas, A.; Žiliukas, A.; Leišis, V.; Mockaitis, J.; Žaldarys, G. and Meslinas, N. (2003): «Analysis of Microstructure and Mechanical Properties of Wrought Iron». Materials Science, 9.1: 9-12.

Niewęgłowski, A. (1972): Mazowsze na przełomie er. Przemiany społeczno-demograficzne i gospodarcze (Masovia at the turn of the eras. Socio-demographic and economic transformations). Wrocław.

Nosek, E. and Stępiński, J. (2011): «Badania metaloznawcze poznańskiego miecza św. Piotra z Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu (Metallographic examinations of St Peter's sword from Poznań in the Archdiocesan Museum in Poznań)». Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski, 6: 77-103. https://doi.org/10.14746/e.2011.6.7

Nowakiewicz, T. and Rzeszotarska-Nowakiewicz, A. (2011): «Czaszkowo, woj, warmińsko mazurskie. Badania w roku 2010. Depozyt jeziorny czy miejsce kultu? (Czaszkowo, the Warmińsko-Mazurskie Voivodeship. Excavations in 2010. A lake deposit or a cult place?». Światowit, 8 (49), Fasc B: 179-182.

Nowakiewicz, T. and Rzeszotarska-Nowakiewicz, A. (2012): Jezioro Nidajno koło Czaszkowa na Mazurach: niezwykłe miejsce kultu z okresu późnej starożytności / Lake Nidajno near Czaszkowo in Masuria: a unique sacrificial site from Late Antiquity . Warszawa.

Nowakowski, W. (1982): «Rzymskie importy przemysłowe na terytorium zachodniobałtyjskiego kręgu kulturowego (Roman industrial imports in the territory of the West Balt cultural sphere». Archeologia, 34: 63-104.

Nowakowski, W. (1994): «Krieger ohne Schwerter - Die Bewaffnung der Aestii in der römischen Kaiserzeit». Beiträge zu römischer und barbarischer Bewaffnung in den ersten vier nachchristlichen Jahrhunderten . Ed. C. von Carnap-Bornheim. Marburger Kolloquium 1994. Marburg/Lublin: 379-391.

Nowakowski, W. (1996): Das Samland in der römischen Kaiserzeit und seine Verbindungen mit dem römischen Reich und der barbarischen Welt . Marburg-Warszawa.

Nowakowski, W. (1998): Die Funde der römischen Kaiserzeit und der Völkerwanderungszeit aus Masuren . Berlin.

Nowakowski, W. (2001a): Corpus der Römischen Funde im Europäischen Barbaricum: Polen . Bd. 1 Masuren / Korpus znalezisk rzymskich z europejskiego Barbaricum - Polska . T. 1 Mazury . Warszawa.

Nowakowski, W. (2001b): «Grób 122 z cmentarzyska II w Koczku na Pojezierzu Mazurskim (Grave 122 from Cemetery II in Koczek in the Masurian Lakeland)». Officina Archaeologica Optima. Studia ofiarowane Jerzemu Okuliczowi-Kozarynowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin (Officina Archaeologica Optima. Studies offered to Jerzy Okulicz-Kozaryn on his 70th birthday) Eds. Nowakowski, W., Szela, A. Światowit Supplement Series P: Prehistory and Middle Ages VII. Warszawa: 159-168.

Nowakowski, W. (2007a): «Aestorum gladii . Swords in the West Balt Circle in the Roman Period». Archaeologia Baltica, 8: 85-94.

Nowakowski, W. (2007b): «Kultura bogaczewska na Pojezierzu Mazurskim i Suwalszczyźnie we wczesnym okresie wpływów rzymskich (The Bogaczewo Culture in the Masuria Lake District and the region of Suwałki in the Early Roman Period)». Kultura bogaczewska w 20 lat później. Materiały z konferencji, Warszawa, 26-27 marca 2003 (The Bogaczewo Culture 20 years later. Proceedings of a conference, Warszawa, 26-27 March 2003). Ed. A. Bitner-Wróblewska. Seminarium Bałtyjskie I. Warszawa, CD.

Nowakowski, W. (2013): Masuren in der römischen Kaiserzeit. Auswertung der Archivalien aus dem Nachlass von Herbert Jankuhn . Studien zur Siedlungsgeschichte und Archäologie der Ostseegebiete 12. Neumünster.

Opiela, M. and Grajcar, A. (2012): «Modification of Non-Metallic Inclusions by Rare-Earth Elements in Microalloyed Steels». Archives of Foundry Engineering, 12.2: 129-134. https://doi.org/10.2478/v10266-012-0050-9

Ørsnes, M. (1993): Zaumzeugfunde des 1.-8. Jahrh. nach Chr. in Mittel- und Nordeuropa. Acta Ar chaeologica. København, 64: 183-292.

Pagès, G.; Dillmann, P.; Fluzin, P. and Long, L. (2011): «A study of the Roman iron bars of Saintes- Maries-de-la-Mer (Bouches-du-Rhône, France). A proposal for a comprehensive metallographic approach)». Journal of Archaeological Science, 38: 1234-1252. https://doi.org/10.1016/j.jas.2010.12.017

Peiser, F. E. (1919): «Gräberfeld bei Grzybowen». Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia für die Vereinsjahre 1905-1908 . H. 23/II. Königsberg i. Pr., 313-318.

Pescheck, Chr. (1939): Die frühwandalische Kultur in Mittelschlesien (100 vor bis 200 nach Christus). Quellen zur ostdeutschen Vor- und Frühgeschichte. Band 5. Leipzig.

Piaskowski, J. (1956): «Metalurgia żelaza w okresie lateńskim i rzymskim w dorzeczu górnej Wisły w świetle badań metaloznawczych (Ferrous metallurgy in the La Tène and the Roman Periods in the basin of upper River Wisła in the light of metallographic examinations).» In Z dziejów starożytnej metalurgii na ziemiach Polski Południowej (History of ancient metallurgy in the territory of southern Poland). Kraków: 41-52.

Piaskowski, J. (1958): «Badania metaloznawcze przedmiotów żelaznych z kurhanów z okresu rzymskiego we wsi Szwajcaria, pow. Suwałki (Metallographic examinations of iron artefacts from Roman Period grave mounds in the village of Szwajcaria, the Suwałki District)». Wiadomości Archeologiczne, 24.1-2: 58-71.

Piaskowski, J. (1959): «Rozwój technologii mieczów żelaznych od czasów najdawniejszych do XV wieku (Development of the technology of iron swords from prehistory to the 15th c.)». Muzealnictwo Wojskowe, 1: 149-176.

Piaskowski, J. (1960): «Metaloznawcze badania wyrobów żelaznych z okresu halsztackiego i lateńskiego znalezionych na Pomorzu i Mazowszu (Metallographic examinations of iron artefacts from the Hallstatt and the La Tène Periods, found in Pomerelia and in Masovia)». Wiadomości Archeologiczne, 26.3-4: 273-280.

Piaskowski, J. (1961a): «Metaloznawcze badania wyrobów żelaznych z cmentarzysk Wielkopolski z okresu wpływów rzymskich (Metallographic examinations of iron artefacts from Greater Poland's cemeteries from the Roman Period)». Fontes Archaeologici Posnanienses, 12: 169-215.

Piaskowski, J. (1961b): «Badania żelaznych wyrobów celtyckich z Karnczy, Sobociska i Głownina (Dolny Śląsk) (Examinations of Celtic iron artefacts from Karncza, Sobocisko, and Głownin (Lower Silesia))». Silesia Antiqua, 3: 88-102.

Piaskowski, J. (1962): «Technologia i pochodzenie wyrobów żelaznych z północnej Małopolski i Mazowsza w okresie wpływów rzymskich na podstawie badań metaloznawczych (Technology and provenance of iron artefacts from nothern Lesser Poland and Masovia in the Roman Period based on metallographic examinations)». Studia z Dziejów Górnictwa i Hutnictwa, 8: 127-172.

Piaskowski, J. (1963): «Cechy charakterystyczne wyrobów żelaznych produkowanych przez starożytnych hutników w Górach Świętokrzyskich w okresie wpływów rzymskich (Characteristic traits of iron arfefacts manufactured by ancient ironworkers in the Holy Cross Mountains in the Roman Period». Studia z Dziejów Górnictwa i Hutnictwa, 6: 9-151.

Piaskowski, J. (1967): «Metaloznawcze badania starożytnych przedmiotów żelaznych z dorzecza Prypeci, Dniestru i Bugu (Metallographic examinations of ancient iron artefacts from the basin of Rivers Prypeć, Dniestr and Bug)». Materiały Archeologiczne, 8: 197-214.

Piaskowski, J. (1971): «Metaloznawcze badania starożytnych przedmiotów żelaznych z Dobrzankowa, pow. Przasnysz, Stupska, pow. Mława i Rostek, pow. Ostrołęka (Metallographic research on ancien iron artefacts from Dobrzanków, the Przasnysz District, Stupsk, the Mława District, and Rostki, the Ostrołęka District)». Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne, 1: 171-188.

Piaskowski, J. (1974): O stali damasceńskiej (On Damascus steel). Monografie z dziejów nauki i techniki 92. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk.

Pleiner, R. (1993): The Celtic Sword . Oxford.

Pleiner, R. (2000): Iron in archaeology: the European bloomery smelters. Praha.

Pleiner, R. (2006): Iron in archaeology: early European blacksmiths. Praha.

Raddatz, K. (1993): Der Wolka-See, ein Opferplatz der Römischen Kaiserzeit in Ostpreussen . Offa Berichte und Mitteilungen zur Urgeschichte, Frühgeschichte und Mittelalterarchäologie 49/50 (1992/93), 127-187.

Rau, A. (2010): Nydam Mose 1. Die personengebundenen Gegenstände. Grabungen 1989-1999. Jysk Arkæologisk Selskab Skrifter 72. Moesgård.

Rybka, K. (2011): «Najnowsze badania militariów na przykładzie wybranych mieczy z terenu Polski (Newest examinations of militaria based on the example of selected swords from the territory of Poland)». Cum arma per aeva. Uzbrojenie indywidualne na przestrzeni dziejów (Cum arma per aeva. Individual arms and armour in history). Eds. P. Kucypera, P. Pudło. Toruń, 107-125.

Sawicka, L. (2007): «The Roman Period Single-Edged Sword from the Szurpiły Settlement (Suwałki Region, Poland)». Archaeologia Baltica, 8: 171-175.

Selucká, A.; Richtrová, A. and Hložek, M. (2002): «Konzervace žlezného meče ULFBERHT (Conservation of an iron ULFBERHT sword». Zkoumáni vyrobnich objektů a technologii archeologickými metodami. Sbornik přednášek z 20. semináře Archeologia technica - 4. Duben 2001 (Examinations of artefacts and technology using archaeological methods. Collection of papers from the 20th Archeologia technica seminar, 4 April 2001). Archeologia technica, 13: 28-31.

Stadie, K. (1919): «Gräberfeld bei Gruneiken, Kr. Darkehmen». Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia, 23, (1905-1908): 408-416.

Stead, I. M. (2006): British Iron Age swords and scabbards . London. Stępiński, J., Żabiński, G., Nosek, E. (2015): «Metallographic examinations of St Peter's Sword from the Archdiocesan Museum in Poznań». Waffen- und Kostümkunde, 57.1: 19-62.

Szymański, P. (2000): «Ceramika z cmentarzysk kultury bogaczewskiej. Próba analizy na podstawie wybranych materiałów (Pottery from cemeteries of the Bogaczewo Culture. An attempt of an analysis on the basis of selected finds)». Barbaricum, 6, Warszawa: 109-201.

Tautavičius, A. (1981): «Taurapilio "kunigaikščio" kapas (A "ducal" tomb in Taurapilis)». Lietuvos Archeologija, 2: 18-43.

Thiele, A. and Hošek, J. (2015): «Mechanical Properties of Medieval Bloomery Iron Materials – Comparative Tensile and Charpy-tests on Bloomery Iron Samples and S235JRG2». Periodica Polytechnica Mechanical Engineering 59.1, 35-38. https://doi.org/10.3311/PPme.7760

Thomas, S. (1960): Studien zu den germanischen Kämmen der römischen Kaiserzeit . Arbeits- und Forschungsberichte zur Sächsischen Bodendenkmalpflege 8: 54-215.

Tylecote, R. F. (1976): A History of Metallurgy . London.

Tylecote, R. F. and Gilmour, B. J. J. (1986): The Metallography of Early Ferrous Edge Tools and Edged Weapons . British Archaeological Reports. British Series 155. Oxford.

Verhoeven, J. D. (2005): Metallurgy of Steel for Bladesmiths & Others Who Heat Treat and Forge Steel. Iowa State University.

Völling, T. (1994): «Studien zu Fibelformen der jüngeren vorrömischen Eisenzeit und ältesten römischen Kaiserzeit». Bericht der Römisch-Germanischen Kommision, 75: 147-282.

Wagner, D. B. (1990): «Ancient carburization of iron to steel: a comment». Archeomaterials, 4 (1): 111-117.

Walker, R. (2002): «The Production, Microstructure, and Properties of Wrought Iron». Journal of Chemical Education, 79.4: 443-447. https://doi.org/10.1021/ed079p443

Werkstoffnormen. Stahl. Eisen. Nichteisen-Metalle (1927). Herausgegeben von Deutschem Normenausschuß. 2. Auflage. DIN Taschenbuch 4. Berlin.

Werkstoffnormen. Stahl. Eisen. Nichteisen-Metalle. Technische Lieferbedingungen. Eigenschaften. Abmessungen (1938). Herausgegeben von Deutschem Normenausschuß. 12. Auflage. DIN Taschenbuch 4. Berlin.

Williams, A. R. (2003): The Knight and the Blast Furnace. A History of the Metallurgy of Armour in the Middle Ages & the Early Modern Period. Leiden.

Williams, A. R. (2007): «Crucible steel in medieval swords». Metals and Mines. Studies in Archaeometallurgy . Eds. La Niece, S., Hook, D., Craddock, P. The British Museum. London: 233-243.

Williams, A. R. (2009a): «A metallurgical study of some Viking swords». Gladius, 29: 121-184.

Williams, A. R. (2009b): «A Note on Liquid Iron in Medieval Europe». Ambix, 56.1: 68-76.

Williams, A. R. (2012): The Sword and the Crucible. A History of the Metallurgy of European Swords up to the 16th Century . Leiden-Boston.

Wrona, A. (2013): «The Production of High Carbon Steel Directly in Bloomery Process: Theoretical Bases and Metallographic Analyses of the Experiments Results». EXARC 2. http://journal.exarc.net.

Ypey, J. (1980): «A sword with damascened blade frome Dorestad, Hoogstraat I». Nederlandse Oudheden: Uitgaven van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek te Amersfoort, 9: 190-206.

Żabiński, G. and Stępiński, J. (2014): «A sword from Gdańsk - a technological revolution or a pageant replica?» Fasciculi Archaeologiae Historicae (Weaponry as a Mirror of the Epoch ), 27: 99-110.

Żabiński, G.; Stępiński, J. and Biborski, M. (2014): Technology of Sword Blades from the La Tène Period to the Early Modern Age. The Case of What Is Now Poland . Archeopress. Oxford.

Zieling, N. (1989) Studien zu germanischen Schilden der Spätlatène und der römischen Kaiserzeit im freien Germanien . BAR International Series 505. Oxford.

Zschokke, B. (1924): «Du damassé et des lames de Damas». Revue de métallurgie, 21: 635-669.




Copyright (c) 2016 Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC)

Licencia de Creative Commons
Esta obra está bajo una licencia de Creative Commons Reconocimiento 4.0 Internacional.


Contacte con la revista gladius.cchs@cchs.csic.es

Soporte técnico soporte.tecnico.revistas@csic.es